"Dokulmadyk" sözi "dokalan" ýa-da "örilen" diýmegi aňlatmaýar, ýöne mata has köp zady aňladýar. Dokulmadyk material süýümlerden gönüden-göni birleşmek ýa-da özara baglanmak ýa-da ikisi arkaly öndürilýän dokma gurluşydyr. Onuň guramaçylykly geometrik gurluşy ýok, tersine, ol bir süýüm bilen beýleki süýümiň arasyndaky gatnaşygyň netijesidir. Dokulmadyk materiallaryň hakyky kökleri aýdyň bolmasa-da, "dokulmadyk matalar" termini 1942-nji ýylda döredildi we ABŞ-da öndürildi.
Dokmaýan matalar 2 esasy usulda öndürilýär: olar ýa keçelenýär, ýa-da ýelmeşdirilýär. Keçelen dokmaýan mata inçe listleri gatlaklap goýmak, soňra ýylylyk, çyglylyk we basyş ulanmak arkaly süýümleri kiçeltmek we gysmak üçin ýylylyk, çyglylyk we basyş ulanmak arkaly öndürilýär, bu bolsa süýümleri ýelmeşmeýän ýa-da döwülmeýän galyň mat mata öwürýär. Ýelmeşdirilen dokmaýan matalary öndürmegiň 3 esasy usuly bar: Gury gatlak, Çygly gatlak we Göni egirme. Gury gatlakly dokmaýan mata öndürmek prosesinde süýümleriň toruny barabana goýýar we süýümleri birleşdirmek üçin gyzgyn howa inýeksiýa edilýär. Çygly gatlakly dokmaýan mata öndürmek prosesinde süýümleriň toruny ýumşadyjy ergin bilen garyşdyrýar, bu bolsa süýümleri bir-birine birikdirýän ýelim ýaly maddany bölüp çykarýar we soňra tor guradylmak üçin goýulýar. Göni egirilen dokmaýan mata öndürmek prosesinde süýümler konweýer lentasyna ýelmeşdirilýär we süýümlere ýelmeşdirijiler sepilýär, soňra olar ýelmeşdirmek üçin basylýar. (Termoplastik süýümler üçin ýelim gerek däl.)
Dokumasyz önümler
Häzirki wagtda nirede otursaňyz ýa-da dursaňyz, töweregiňize göz aýlaň we iň bolmanda bir dokumasyz mata taparsyňyz. Dokumasyz matalar lukmançylyk, egin-eşik, awtoulag, süzgüç, gurluşyk, geotekstil we gorag ýaly dürli bazarlara aralaşýar. Dokumasyz matalaryň ulanylyşy gün-günden artýar we olar bolmasa, häzirki durmuşymyz şeýle düşnüksiz bolardy. Esasan, dokumasyz matalaryň 2 görnüşi bar: Çydamly we Zyňyndy. Dokumasyz matalaryň takmynan 60% -i çydamly, galan 40% -i bolsa zyňyndy.
Dokumasyz senagatda az sanly täzelikler:
Dokumasyz mata senagaty hemişe wagtyň talap edýän täzelikler bilen baýlaşdyrylýar we bu hem işewürligiň ösmegine kömek edýär.
“Surfaceskins” (Dokumasyz materiallaryň innowasiýa we ylmy-barlag instituty - NIRI): Bu, gapydan geçýän bir ulanyjy bilen beýleki ulanyjynyň arasynda goýlan mikroblary we bakteriýalary möhüm sekuntlaryň içinde ýok etmek üçin döredilen antibakterial gapy itekleýji ýastykçalar we çekiji tutawaçlardyr. Şeýlelik bilen, ulanyjylaryň arasynda mikroblaryň we bakteriýalaryň ýaýramagynyň öňüni almaga kömek edýär.
Reicofil 5 (Reifenhäuser Reicofil GmbH & Co. KG): Bu tehnologiýa iň öndürijilikli, ygtybarly we netijeli liniýa tehnologiýasyny üpjün edýär, bu bolsa gaty bölekleri 90 göterim azaldýar; önümçiligi 1200 m/min-e çenli artdyrýar; tehniki hyzmat wagtyny ýeňilleşdirýär; energiýa sarp edilişini azaldýar.
Remodeling™ Goşundy Herniýa Patch (Şanhaý Pine & Power Biotech): Bu elektro-ýygnan nano ölçegli patç bolup, örän arzan bahadan siňdirilip bilýän biologik transplantat bolup, täze öýjükler üçin ösüş gurşawy hökmünde hyzmat edýär, netijede biodegradasiýa edýär; operasiýadan soňky gaýraüzülmeleriň derejesini azaldýar.
Ählumumy Talap:
Soňky 50 ýylyň dowamynda diýen ýaly üznüksiz ösüş döwrüni saklap, dokumasyz matalar dünýä dokma senagatynyň iň ýokary girdeji bilen ösýän bölegi bolup biler. Dokumasyz matalaryň global bazarynda takmynan 35% bazar paýy bilen Hytaý öňde barýar, soňra takmynan 25% bazar paýy bilen Ýewropa gelýär. Bu pudakda öňdebaryjy oýunçylar AVINTIV, Freudenberg, DuPont we Ahlstrom bolup, AVINTIV iň uly önüm öndüriji bolup, önümçilik bazarynyň paýy takmynan 7% -dir.
Soňky döwürde COVID-19 hadysalarynyň köpelmegi bilen, dürli ýurtlarda dokalmaýan matadan ýasalan arassaçylyk we lukmançylyk önümlerine (meselem: hirurgik kepkalar, hirurgik maskalar, şahsy gorag serişdeleri, lukmançylyk öňlügi, aýakgap örtükleri we ş.m.) bolan isleg 10 esseden 30 esse çenli ýokarlandy.
Dünýäniň iň uly bazar barlag dükany “Research & Markets”-iň hasabatyna görä, global dokumasyz matalar bazary 2017-nji ýylda 44,37 milliard dollara deň boldy we 2026-njy ýyla çenli 98,78 milliard dollara ýetmegine we çaklanylýan döwürde 9,3% ýyllyk ortaça ösüş depginine ýetmegine garaşylýar. Şeýle hem, berk dokumasyz matalar bazarynyň has ýokary ýyllyk ortaça ösüş depgini bilen ösmegine garaşylýar.
Näme üçin dokumasyz?
Dokmaýan matalar innowasion, döredijilikli, köpugurly, ýokary tehnologiýaly, uýgunlaşyp bilýän, zerur we dargap bilýändir. Bu görnüşli mata gönüden-göni süýümlerden öndürilýär. Şonuň üçin ýüp taýýarlamak tapgyrlaryna zerurlyk ýok. Önümçilik prosesi gysga we aňsat. 5,00,000 metr dokalan mata öndürmek üçin takmynan 6 aý gerek bolýar (ýüp taýýarlamak üçin 2 aý, 50 stanokda dokamak üçin 3 aý, tamamlamak we barlamak üçin 1 aý), şol mukdarda dokalan däl mata öndürmek üçin bary-ýogy 2 aý gerek bolýar. Şonuň üçin dokalan matalaryň önümçilik tizligi 1 metr/minut we trikotaž matalaryň önümçilik tizligi 2 metr/minut bolanda, dokalan däl matalaryň önümçilik tizligi 100 metr/minut bolýar. Mundan başga-da, önümçilik çykdajylary pes. Mundan başga-da, dokalan däl mata ýokary berklik, dem alyş, siňdirijilik, çydamlylyk, ýeňillik, ot siňdirijilik, bir gezeklik ulanylýanlyk we ş.m. ýaly aýratyn häsiýetlere eýedir. Bu ajaýyp aýratynlyklaryň hemmesi sebäpli dokma pudagy dokalan däl matalara tarap barýar.
Netije:
Dokulmaýan mata köplenç dokma senagatynyň geljegi diýilýär, sebäbi olaryň dünýä derejesindäki islegi we köpugurlylygy barha artýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2021-nji ýylyň 16-njy marty